In dir ist Freude (Gastoldi en Lindemann)

In dir ist Freude / Geest van hierboven

Giovanni Gastoldi componeerde en publiceerde in 1591 het amoureuze dansliedje ‘O Lieta vita’ ( Baletti a cinque voci… per cantare, sonare e ballare… om te zingen, spelen en dansen.) Het werd een echte hit, 4 eeuwen geleden. Ieder land en iedere taal deed er het zijne mee. Het Italiaanse origineel is een loflied op de Liefde (Amor) die ons uitnodigt tot een ‘vreugdevol leven’ (lieta vita). Ook de kerk wilde de aanstekelijke melodie niet links laten liggen. Nicolaus Lindemann dichtte het ernstig-opgewekte lied: ‘In dir ist Freude / in allem Leide, O du süsser Jesu Christ!’ (in Amorum Filii Dei Decades Duae (3 delen: Erfurt, 1594, 1596, 1598 – vol religieuze contrafacten van Italiaanse madrigalen). Dit was toen dus een modern geestelijk liedje. Ook hier is Romeinen 8 prominent aanwezig. Dit lied werd in Duitsland een klassieker. Bachs koraalbewerking uit het Orgelbüchlein is zeer bekend èn geliefd.

Eind jaren 1960 gaf de liedboekcommissie in Nederland Muus Jacobse de opdracht om het lied van Lindemann te bewerken voor het Nieuwe Lieboek (1973). Een bewerking lukte niet,. Een lied kwam er echter bijna vanzelf uit… Het is een topper geworden, ‘Geest van hierboven, leer ons geloven, hopen, liefhebben door uw kracht’ (Liedboek gezang 477 / Zingt Jubilate 433). Het eerste couplet klnkt nu als een Pinksterlied, maar zeker in het tweede couplet klinkt nog steeds de krachtige belijdenis van Paulus door uit Romeinen 8.

De uitvoering vindt plaats in een oecumenische viering ter ere van het Lutherjaar (2017) in Nürnberg. Lastig zingen, zo’n dansliedje met een volle kerk en royale akoustiek, maar met een goed koor en Cappela della Torre op period instruments kom je een heel eind.

Tekst: Duits-Nederlands

In dir ist Freude
in allem Leide,
O du süsser Jesu Christ!
durch dich wir habben
himmlische Gaben,
der du wahrer Heiland bist:
Hilfest von Schanden,
rettest von banden;
wer dir vertrauet,
hat wohl gebauet,
wird ewig bleiben.
Halleluja.
Zu deiner Güte
steht unser Gmüte,
An dir wir kleben
in tod und Leben,
nichts kann uns scheiden.
Halleluja
Geest van hierboven,
leer ons geloven,
hopen, liefhebben door uw kracht!
Hemelse Vrede,
deel U nu mede
aan een wereld die U verwacht!
Wij mogen zingen
van grote dingen,
als wij ontvangen
al ons verlangen,
met Christus opgestaan.
Halleluja !
Eeuwigheidsleven
zal Hij ons geven,
als wij herboren
Hem toebehoren,
die ons is voorgegaan.
Halleluja !
 Wenn wir Dich haben,
kann uns nicht schaden
Teufel, Welt, Sünd oder Tod;
Du hast’s in Händen,
kannst alles wenden,
wie nur heißen mag die Not.
Drum wir Dich ehren,
Dein Lob vermehren
mit hellem Schalle,
freuen uns alle
zu dieser Stunde.
Halleluja!
Wir jubilieren
und triumphieren,
lieben und loben
Dein Macht dort droben
mit Herz und Munde.
Halleluja.
Wat kan ons schaden,
wat van U scheiden,
Liefde die ons hebt liefgehad ?
Niets is ten kwade,
wat wij ook lijden,
Gij houdt ons bij de hand gevat.
Gij hebt de zege
voor ons verkregen,
Gij zult op aarde
de macht aanvaarden
en onze koning zijn.
Halleluja !
Gij, onze Here,
doet triomferen
die naar U heten
en in U weten,
dat wij Gods zonen zijn.
Halleluja !

Geniet van het leven dat God u geeft…

Rowland – Lord Willoughby

De melodie/het lied

Eén van de bekendste melodieën uit het Engeland van Queen Elisabeth, is de melodie van een ballade Lord Willoughby’s Welcome Home. Lord Willoughby [over hem kunt hieronder meer lezen] had bij Bergen op Zoom de Spaanse troepen van Farnese teruggeslagen (1588) en werd het jaar daarna als held ontvangen in London: NB: zulk een ‘home-coming” was een officiële ceremoniële happening. Daar horen dus feestelijkheden bij, zoals een uitgebreid lied waarin z’n heldendaden worden bezongen. De melodie sloeg in en werd vooral bekend als Rowland (n.a.v. een klucht (‘jig’ in het Engels) waarin Rowland één van de protagonisten is: Rowland and the Sexton (=koster). Klavecinisten en luitenisten kennen de melodie. John Dowland heeft ‘m bewerkt (2x – voor luit, de tweede versie voor luit-duo), er is een fraaie zetting + variaties van William Byrd (BK7). Deze staat zowel in het bekende Fitzwilliam Virginal Book (no. 160: titel ‘Rowland’) als in Lady Nevell’s Book (no. 33: Lord Willobies Welcome Home’). Het is waarschijnlijk vooral het gebruik in de klucht dat ervoor zorgde dat de melodie ook populair werd on the continent, m.n. in Nederland en Duitsland. Sterker nog: Men kent de klucht (of een deel ervan) enkel omdat de Duitse versie is overgeleverd: Oh, Nachbar lieber Robert, mein Herz ist voller Pein… zo begint die klucht (= het lied Rowland) . Het hoeft dus niet te verbazen dat u de melodie ook tegenkomt in Ludi Musici van Samuel Scheidt (Canzon XXVII super “O Nachbar Roland). Tijd voor muziek:

William Byrd, Rowland Lord Willobies welcome home

Ik heb wat achtergrondinfo verzameld en bij de geluidsopname van William Byrd’s variaties op dit thema gezet.

Ook fans van Sting kennen de tune (gitaar/luitversie van John Dowland). [ lees verder onder de youtubelink]

John Dowland & Sting: My Lord Willoughby’s Welcome Home

Samuel Scheidt: O Nachbar Roland

Uit de bundel Ludi Musici is er een ‘canzon’ gebaseerd op de melodie “O Nachbar Roland” met deze titel: (Canzon XXVIII super O Nachbar Roland). U herkent de melodie meteen. Hier twee uitvoeringen. Eén door snaar- de andere door blaas-instrumenten.

Versie voor gamba-consort
Les Sacqboutiers

Wie was Willoughby?

Lord Willoughby (voluit: Peregrine Bertie, 13th Baron Willoughby de Eresby (12 oktober 1555 – 25 juni 1601) was de rechterhand van Robert Dudley, Count of Leicester, die door Queen Elisabeth naar de Nederlanden was afgevaardigd om militaire steun te verlenen aan de Opstand tegen de ‘Spanjaarden’. Als Leicester in 1587 wordt teruggeroepen naar Engeland, wordt Willoughby opperbevelhebben van de Engelse troepen. In Zutphen lijdt hij nog een nederlaag, maar in 1588 weet hij de opmars van Alexander Farnese ( uweetwel: Val van Antwerpen 1585) te stuiten bij het vestingstadje Bergen op Zoom. Geen geringe prestatie, een knap staaltje militair vakmanschap, en een cruciale gebeurtenis in wat wij de ’80-jarige oorlog noemen. Deze overwinning wordt in de originele ballade stevig in de verf gezet – heroïsch, overdreven, patriottische propaganda. (Spin-doctors, fake news: ook toen al zeer courant, sterker nog: door de afwezigheid van een onafhankelijke pers, hadden die vrij spel). Nadien heeft Willoughby ook nog enige tijd in Frankrijk zijn diensten betoond aan Henry de Navarre. Oh ja, hij was ook al eerder in de Nederlanden geweest, in 1582, in Antwerpen samen met de Duc d’Anjou… ook een bewogen periode, met de moordaanslag op Willem van Oranje en de dood van zijn vrouw: Charlotte de Bourbon (begraven in de Antwerpse kathedraal).

Ballade: The fifteenth day of July, with glist’ring sword…

Lord Willouhghby’s Welcome home. – een ‘pamflet’ (broadsheet). Eind 17de eeuw (Bodleian)

English summary

Peregrine Bertie, 13th Baron Willoughby de Eresby went to the Low Countries with the Earl of Leicester’s army in 1586. In March 1587 he was named General of the English forces assisting the Dutch Republic in its Revolt agains Spain. The Elizabethan song, known as ‘Lord Willoughby’s Welcome Home’ recounts that ‘The fifteenth day of July / with glistening spear and shield / A famous fight in Flanders / Was foughten in the field; / The most courageous officers / Were English Captains three; / But the bravest man in Battell / Was brave Lord Willougby’. This song probably refers to the successfull defense of the city of Bergen op Zoom in 1588, besieged by the army of Alexander Farnese (the Duke of Parma) Due to health problems, he asked to be relieved of his command and returned home in 1589 (The occasion for ‘Lord Willoughby’s Welcome Home‘) A little later he was sent back to the Continent, this time to help Henri de Navarre in France, from where he returned in 1590. He died in 1601.

In the Fitzwilliam Virginal Book, the title of Byrd’s set of variations is Rowland owing to the association of the melody with the popular jig Rowland and the Sexton (ca. 1591). It also is copied into Nevell, with the title: Lord Willobies Weclome Home. It also became popular on the Continent: O Nachbar Roland is the title of the opening song of the ‘jig’ and figuring as Canzon XXVIII in Samuel Scheidt’s Ludi Musici.

Full text van de ballade

RELIQUES
of
ANCIENT ENGLISH POETRY:
consisting of
OLD HEROIC BALLADS, SONGS,
AND OTHER PIECES,
of our
EARLIER POETS.
Together with some few of later date
and a copious glossary.

by THOMAS PERCY, D. D.
Bishop of Dromode.

[London, 1839]

De weg naar binnen

Op een normale zondag zorgt het betreden van de ruimte van de kerk bijna vanzelf voor de juiste sfeer. Het brengt je in de ‘stemming’ om Gods Woord te horen, Christus te ontmoeten. Nu het gebouw gesloten is, zullen we dus zelf moeten zorgen voor de juiste stemming. De teksten en de muziek die we u aanbieden, kunnen u helpen. Ze proberen elk op eigen wijze ‘de weg naar binnen’ te openen. Wie z’n innerlijk leven goed verzorgt, kan ook in het gewone leven tegen een stootje.

Orgel: Liebster Jesu wir sind hier (J.S. Bach)

J.S. Bach, Liebster Jesu, wir sind hier,. (BWV 731) – Emmanuel Van Kerckhoven – barokorgel Sint-Norbertuskerk.

Hieronder kunt u het gezang lezen waarop de compositie van Bach is gebaseerd. Een echt lied voor de zondagmorgen, een gezongen gebed bij de ‘opening van het Woord’. De tweede strofe is een gebed om ‘Verlichting’: hoe scherpzinnig het menselijke verstand ook is, hoeveel de wetenschap ook weet, om het ‘goede te doen’ is er nog net iets meer nodig: een innerlijk licht… U kunt dat mystiek invullen, of spiritueel, maar ook gewoon: menselijk. Naast het analyserende verstand bestaat er ook nog ziets als een ‘vernehmende Vernunft’ (onvertaalbaar, maar misschien zou het een “luisterende wijsheid” kunnen noemen). De liedcomponist (J.R. Ahle) meldt over de melodie dat hij ‘vooral op de lieflijkheid heeft gelet, zodat ook eenvoudige mensen deze goede woorden zich gemakkelijk kunnen toe-eigenen’. Gelukt, zou ik denken.

Gebed

Here Jezus, om uw woord
zijn wij hier bijeengekomen.
Laat in ‘t hart dat naar U hoort
uw genade binnenstromen.
Heilig ons, dat wij U geven
hart en ziel en heel ons leven.
Liebster Jesu, wir sind hier,
Dich und Dein Wort anzuhören;
lenke Sinnen und Begier
hin auf Dich und Deine Lehren,
dass die Herzen von der Erden
ganz zu Dir gezogen werden.
Ons gevoel en ons verstand
zijn, o Heer, zo zonder klaarheid,
als uw Geest de nacht niet bant,
ons niet stelt in ‘t licht der waarheid.
‘t Goede denken, doen en dichten
moet Gij zelf in ons verrichten.
Unser Wissen und Verstand
ist mit Finsternis verhüllet,
wo nicht Deines Geistes Hand
uns mit hellem Licht erfüllet;
Gutes denken, tun und dichten
musst Du selbst in uns verrichten.
O Gij glans der heerlijkheid,
licht uit licht, uit God geboren,
maak ons voor uw heil bereid,
open hart en mond en oren,
dat ons bidden en ons zingen
tot de hemel door mag dringen.
O Du Glanz der Herrlichkeit,
Licht vom Licht, aus Gott geboren,
mach uns allesamt bereit,
öffne Herzen, Mund und Ohren;
unser Bitten, Flehn und Singen
lass, Herr Jesu, wohl gelingen.
17de eeuw: tekst, Tobias Clausnitzer, melodie: Johann Rudolph Ahle. Vertaling: Ad den Besten

Evangelielezing: Johannes 10

Jezus sprak:
‘Waarachtig, Ik verzeker u: wie de schaapskooi niet binnengaat door de deur maar ergens anders naar binnen klimt, is een dief of een rover. Wie door de deur naar binnen gaat, is de herder van de schapen. Voor hem doet de bewaker open. De schapen luisteren naar zijn stem, hij roept zijn eigen schapen bij hun naam en leidt ze naar buiten. Wanneer hij al zijn schapen naar buiten gebracht heeft, loopt hij voor ze uit en de schapen volgen hem omdat ze zijn stem kennen. Iemand anders volgen ze niet, ze lopen juist van hem weg omdat ze de stem van een vreemde niet kennen.’
Jezus vertelde hun deze gelijkenis, maar ze begrepen niet wat Hij bedoelde. Hij ging verder: ‘Waarachtig, Ik verzeker u: Ik ben de deur voor de schapen. Wie vóór mij kwamen waren allemaal dieven en rovers, maar de schapen hebben niet naar hen geluisterd. Ik ben de deur: wanneer iemand door mij binnenkomt zal hij gered worden; hij zal in en uit lopen, en hij zal weidegrond vinden. Een dief komt alleen om te roven, te slachten en te vernietigen, maar Ik ben gekomen om hun het leven te geven in al zijn volheid.’

Meditatie: Open de deur naar je eigen innerlijke ruimte

Bezinning bij de 4de PAASZONDAG – St. Norbertus door Lucas Lissnyder, pastor.

De lockdown waar we nu in leven doet mij sterk denken aan mijn eerste jaar noviciaat in de abdij, zoveel jaar geleden. Een jaar van bezinning, van ingroeien in de gemeenschap en een zeer gestructureerd gebedsleven zowel privé als gemeenschappelijk. De muren van de abdij vormden mijn gezichtseinder; daarbuiten kwam ik niet langer meer.
De novicen hadden ook een eigen kleine kapel op de noviciaatsgang waar alleen de eerstejaars kwamen. Rondom de deurstijl stond in gotische letter geschreven:” Ik ben de deur; wie door mij binnengaat zal worden gered.” Het is de evangelietekst van deze Paaszondag. Zo werden we uitgenodigd om ons te bekleden met de nieuwe mens, een kerklied dat we zo vaak gezongen hebben. Maar om daar aan toe te komen moet je eerst door je eigen deur binnen gaan. Je eigen innerlijke ruimte betreden en er goed rondkijken naar wat daar leeft.
Vele jaren later stelde ik wel eens de vraag aan groepen voor geloofsverdieping om te vertellen hoe hun innerlijke ruimte eruitzag? De soms aarzelende antwoorden waren zeer divers en uiteenlopend. In plaats van een beschrijving te geven is het makkelijker om een beeld te gebruiken voor die innerlijke ruimte. Zo herinner ik mij een aantal van die beelden zoals: “Een eindeloze oceaan met roofvissen op de loer, prachtige kleuren en zeer duistere afgelegen vlakten”; of “ Een afgesloten tuin met rozen en allerlei bloemen en ook braakliggende grond vol onkruid” of “ Een huis met vele kamers waarvan sommige afgesloten zijn omdat ik er niet naar binnen durf”; of nog “ Een verwilderd en verdord park waar stilte heerst”. Deze laatste dame had ooit een kindje verloren aan Wiegedood.
Wie door Jezus’ deur naar binnen gaat komt natuurlijk ook in zijn eigen innerlijke ruimte terecht. Maar Jezus gaat dan mee. Je hoeft dat dan niet langer alleen te doen. Op de moeilijke stukken van de weg kan Hij je dragen. Gesloten deuren kan Hij voor je open maken. Dorre grond kan Hij bezaaien…. De Dame met het gestorven kindje getuigde maanden later dat zij nu ervaarde dat haar jongetje veilig was aangekomen en rustte in Jezus’ armen.
“Ik sta aan de deur en klop”, zegt Jezus. Aan ons om Hem binnen te laten en Hem mee te nemen op levensavontuur. Een avontuur dat nooit eindigt want ook de laatste deur opent Hij voor ons, met uitzicht op het paradijs.
Laten we in deze tijd en in het licht van Pasen, ook onze innerlijkheid verkennen en als het kan Jezus uitnodigen om mee naar binnen te gaan. Goede reis.

Lucas Lissnyder, Pastor.

Autres - HORTUS CONCLUSUS DU PRIEURE DE VAUBOIN - Beaumont-sur-deme
GIFU-KŌEN (Japan)

Gedicht: De langste reis (Dag Hammarskjöld)

De langste reis
is de reis naar binnen.
Wie zijn lot gekozen heeft,
en de tocht begonnen is
op zoek naar zijn eigen bodem
(is er een bodem ?).
Hij leeft nog midden onder u
maar staat ook buiten het leven,
geïsoleerd in uw gevoel
zoals een ter dood veroordeelde
of zoals hij, wiens naderend afscheid
hem al van tevoren toewijdt
aan de uiteindelijke eenzaamheid van ieder mens.

Tussen u en hem is afstand,
onzekerheid —
omzien.

Hij zelf zal u zien, 
almaar verder weg,
de lokroep van uw stemmen horen,
steeds zwakker.
The longest journey
Is the journey inwards.
Of him who has chosen his destiny,
Who has started upon his quest
For the source of his being
(Is there a source?).
He is still with you,
But without relation,
Isolated in your feeling
Like one condemned to death
Or one whom imminent farewell
Prematurely dedicates
To the loneliness which is the final lot of all.

Between you and him is distance,
Uncertainty —
Care.

He will see you withdrawing,
Further and further,
Hear your voices fainting,
Fainter and fainter.
(uit Merkstenen, 1964 (origineel is Zweeds). De engelse vertaling is van W.H. Auden (Markings)

Korte toelichting : Na het overlijden van Dag Hammarskjöld (1905-1961 – secretaris-generaal van de VN) werd een dagboek gevonden. Daaruit bleek – tot verbazing van velen – dat deze topdiplomaat er een rijk innnerlijk leven op nahield. De notities werden in 1963 door W.H. Auden gepubliceerd onder de titel: Markings. Zelf typeerde Hammarskjöld zijn notities (in een ongedateerde brief die bij het typoscript zat) als: ‘…een soort witboek over mijn onderhandelingen met mijzelf – en met God’. Dit gedicht dateert uit de tijd vlak voor hij het ambt van secretaris-generaal kreeg aanvaardde. Het dagboek schetst een mens, die de kracht om het vol te houden in zijn publieke functie (hij zag het als een ‘ambt’) put uit een diep innerlijk leven. Meer info: https://blog.wursten.be/dag-hammarskjold/

Goede reis en hopelijk tot spoedig ziens…